Sveitastjórnarstefna

Sveitastjórnir - fulltrúar íbúa eða fulltrúar stjórnmálaflokka?

Á yfirstandandi kjörtímabili hafa sveitastjórnarmál í Reykjavík og reyndar mun víðar náð lægstu lægðum. Fjórir borgarstjórar úr þremur flokkum á tólf mánaða tímabili. Jafnoft var endurskipað í fjölmargar pólitískar nefndir og ráð. Brjóstmyndir, biðlaun, hrókeringar, heimasíður - starfsmenn ráðhússins hafa haft nóg á sinni könnu.

Við bankahrunið fengu fjölmiðlar og almenningur um nóg annað að hugsa en sveitarstjórnarfulltrúa og þeirra misjöfnu iðju. Ekki kom þó hrunið vel við rekstrarlega afkomu sveitarfélaganna sem sum hver standa afar illa og boða mikinn niðurskurð í þjónustu við íbúa. Ástandið er þó sýnu verst þar sem ábyrgðarlaust fólk fór með fjárráð, bruðlað var með lánsfé og ekki alltaf leitast við að ná sem hagstæðustum samningum með eðlilegum viðskiptum og útboðum.

Fulltrúar stjórnmálaflokkanna á Alþingi keppast nú hver um annan þveran að koma í  veg fyrir breytingar á kosningakerfi í átt til persónukjörs. Ýmist telja alþingismenn frumvarp þess efnis ganga of stutt eða of langt, að aðferðin sé röng eða fresturinn of stuttur. (Rétt er að halda því til haga að þessar breytingar á fyrirkomulagi kosninga voru hluti af samkomulagi Samfylkingarinnar og VG þegar minnihlutastjórnin var mynduð í febrúar sl.) Á sama tíma blása flokkarnir nú til prófkjörs 6 mánuðum fyrir kjördag, líklega til að minnka enn líkurnar á því að kjósendur fái í ríkara mæli að ráða því hverjir fulltrúar þeirra verða í sveitastjórnum á næsta kjörtímabili.

Ættu íbúa- og hverfasamtök að bjóða fram milliliðalaust?

Sveitastjórnarhópur sem starfar innan Borgarahreyfingarinnar hvetur íbúa til þátttöku í sveitastjórnarmálum með beinum eða óbeinum hætti. Oft var þörf en nú er nauðsyn að hagsmunir íbúa ráði för en ekki hagsmunir stjórnmálaflokka eða valdamikilla einstaklinga innan þeirra. Vel má hugsa sér að nokkur hagsmunasamtök íbúa geti sameinast um framboð óháð stjórnmálaflokkum. Borgarahreyfingin væri mjög fylgjandi slíku framtaki ef eftirfarandi grundvallarmálum yrði haldið til haga:

Aukið lýðræði.  Beint lýðræði verði aukið – atkvæðagreiðslur íbúa um málefni sveitarfélaga. 10% kjörbærra íbúa eða þriðjungur sveitarstjórnarfulltrúa geti boðað til atkvæðagreiðslu meðal íbúa um mál sem þá varða. Leitast verði við að halda opna borgarafundi fyrir hvern bæjarstjórnarfund þar sem mál á framkvæmdastigi eru rædd og íbúum gefst tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri áður en að endanlegri ákvörðun kemur.

Heimili og fjölskyldur.  Tryggja þarf réttindi þeirra fjölskyldna og barna sem verst verða úti, forða því að þau einangrist félagslega og tryggja sem jöfnust skilyrði án tillits til efnahags.

Atvinnu/Byggðastefna.  Stundum er talað um að fólk vilji búa þar sem atvinnan er.  Sagan kennir okkur að þetta er ekki nema hálfur sannleikurinn.  Allt eins má segja að atvinna skapist þar sem fólk vill búa.  Megin hlutverk sveitarstjórna er að skapa gott samfélag fyrir íbúana.  Sveitarstjórnir forðist að koma með beinum hætti inn í atvinnulífið.

Málefni innflytjenda.  Á undanförnum árum hefur íbúum af erlendum uppruna fjölgað mjög á landinu. Nú þegar harðnar á dalnum er þörf á því að nýsköpunarkraftur og þekking þeirra fái notið sín í ríkara mæli. Sveitarstjórnir þurfa að vinna gegn hverskyns félagslegri mismunun og skapa innflytjendum vinveitt umhverfi.

Svæða/Hverfaráð.  Svæðaráðum verði komið á í sveitarfélögum og þeim falið að taka þátt í rekstri og stefnumótun ýmissa málaflokka. Fulltrúar í svæðaráðum verði lýðræðislega kjörnir af íbúum viðkomandi svæða.

Langtímahagsmunir og sjálfbær þróun.  Allt of oft hafa skammtímahagsmunir ráðið för í pólitískri ákvarðanatöku og færa má rök fyrir því að það sé ein helsta ástæða þess vanda sem þjóðin stendur nú frammi fyrir.  Í þeirri erfiðu stöðu sem við nú erum í er nauðsynlegt að allar ákvarðanir og verklag sé í anda sjálfbærrar þróunar, samkvæmt skilgreiningunni: „Þróun sem gerir okkur kleift að mæta þörfum okkar, án þess að stefna í voða möguleikum komandi kynslóða á að mæta þörfum sínum”.

Aukið gagnsæi. Í hverju sveitarfélagi kemur fjöldi fólks að pólitísku starfi í nefndum og ráðum.  Einungis hluti þessa fólks er lýðræðislega kjörinn en stærsti hlutinn er skipaður af pólitískum flokkum eða listum.  Skoðaðir verði möguleikar á að auka lýðræði með því að kjósa í sem flest pólitísk embætti á vegum sveitarfélagsins, til dæmis með því að fjölga kjörnum fulltrúum í sveitarstjórnum (með svipuðum hætti og þekkist í nágrannalöndunum).

Tilflutningur verkefna frá ríkinu. Verkefni verði eftir umfangi og aðstæðum færð frá ríki til sveitarfélaga (eða byggðasamlaga). Þetta er gert í þágu aukins lýðræðis, gegnsæis og skilvirkni og í anda Ríó-sáttmálans um sjálfbæra þróun. Þjónusta og ábyrgð er best komin sem næst notandanum.